Востраў Выжжа: хованка палескага цмока, князя Вітаўта і палешукоў (фота).

Востраў Выжжа: хованка палескага цмока, князя Вітаўта і палешукоў. Зладзіў падарожжа на Чорнае возера да вострава Выжжа (ці Выжа, з націскам на а, як кажуць мясцовыя). Востраў гэты вядомы тым, что тут па легендах жыве цмок, які і выжаг полымем востраў (таму і Выжжа!), а яшчы тым, што на востраве хаваўся вялікі князь літоўскі Вітаўт ад крыжакой, які ўпотай напалі, каб забіць яго.



Востраў Выжжа: хованка палескага цмока, князя Вітаўта і палешукоў (фота).
Востраў Выжжа: хованка палескага цмока, князя Вітаўта і палешукоў (фота).


Гаці праз балоты



Каб рухацца па балотах, есць два варыянты: лодка і гаць. Гаць - гэта насьціл зь бярвеньня праз балота ці дарогаа праз забалочанае месца з насцілам з бярвенняў, галля. Калі схваць адну дошку, дык прайсці ужо немагчыма.

Есць цікавы выраз: "хоць гаць гаці" - значыць "шмат". Склаўся на аснове свабоднага словазлучэння гаць гаціць, дзе гаціць абазначае ‘рабіць гаць, пракладаць дарогу цераз балота ці гразкае месца’, а гаць - ‘насціл з бярвення, галля, ламачча; грэбля’. На такі насціл нярэдка ішло вялікае мноства рознага матэрыялу.











Старажытны палескі горад Здзітаў.




Здзітава і прылеглыя да яго азеры – гэта вельмі непрыступныя мячсціны. Нават у 1941-1944 гадах тут не было немцаў, бо невялікая група партызан кантралявала вузкія балотныя тропы, а іншага шляху пранікнуть амаль не было. Упершыню Здзітоў згадваецца аж у 1005 годзе як горад. У 1252 годзе – гэта вотчына Міндоўга, які упершыню прыгадваецца як уладар Наваградка, Ваўкавыска, Слоніма і Здзітава падчас сутыкнення з галіцка-валынскім князем Данілам Раманавічам. “Даніла ж з Васількам рушылі да Новагарадка. Даніла, параіўшыся з братам Васількам, паслаў яго на Ваўкавыск, сына свайго - на Слонім, а сам пайшоў да Здзітава, і, здабыўшы шмат гарадоў, яны вярнуліся дамоў”. Звярніце ўвагу, што Здзітаў галоўны!


Вітаўт, які хаваўся на востраве Выжжа.




У 1409 годзе крыжакі паспрабавалі забіць князя Вітаўта ўпотай. Для гэтага яны патаемна сабраўшы войска, выслалі яго ў Літву праз пушчу, расцягнуўшыся паміж Гроднам і Бельскам, а ў нядзелю красавіка, напаўшы на мястэчка Ваўкавыск, дзе народ быў сабраўся на набажэнства, усё абрабавалі і спалілі, люд жа абодвух палоў, складзены з літвінаў і русінаў, у няволю забралі і той жа самай дарогай, якой прыйшлі, хутка вярнуліся назад. 

Даведаўшыся пра тое, вялікі князь Аляксандр, які ў Слоніме за сем міль ад таго месца знаходзіўся, узр-шаны і раптоўнай трывогай агорнуты, сам, з адной толькі жонкай Ганнай, хаваўся ў цёмных і балоцістых лясах каля Здзітава. На шляху ж, якім войска крыжацкае ішло да Ваўкавыска і вярталася праз тую самую пустку, утварыўся вялікі гасцінец, і яго як сведчанне тых спраў па сённяшні дзень яшчэ паказваюць. Акурат з таго часу вайсковая старожа прызвычаілася паліць толькі дубовую кару, якая не дае дыму, каб распаленае вогнішча не выдавала месцазнаходжанне каравулаў" Можа востраў Выжжа і тады атрымаў сваю назву? Ад вогнішчаў каравулаў? Невядома.


Востраў Выжжа

Даволі вялікі і высокі пясчаны востраў. З лесам і нават хованкай для рыбакоў.



Сучасная хованка падобная на старую стогадовую))

Цыбуля для рыбацкай юшкі

Заплывайце на востраў з поўначы!

Цмок і востраў Выжжа.


Згодня з мясцовымі легендамі, Выжжа – гэта месца, дзе жыве цмок. Цмок, у адрозненне ад дракона, больш водная істота. Цмок “цмокча” воду, часам палешукі лічаць, што вяселка – гэта і есць цмок. "Цмок жыве і дзейнічае сам па сабе, яго не любяць іншыя нячысцікі з-за яго фанабэрыстасці. Дзякуючы прыроднай ляноце і нерухавасці таўсты цмок не заўсёды адгукаецца на заклік чалавека ці іншага нячысціка з просьбаю дапамагчы. Аднак калі ён падступіўся да ахвяры — абавязкова дамучыць яе, папярэдне ўзважыўшы, ці варта яна ўвагі і парушанага спакою; калі не вартая — цмок пагардліва адварочваецца, пакідаючы яе іншым нячысцікам.

Знешне цмок акуратнейшы за астатніх нячысцікаў, любіць купацца, ходзіць у лазню і штодня мыецца. Прадбачлівасць і асцярожнасць дазваляе цмоку жыць даўжэй за ўсіх нячысцікаў. Цмокі рэдка чапляюцца да простых вясковых людзей. На людзей сямейных цмокі не нападаюць."М.Я.Нікіфароўскі "Нячысцікі. Збор простанародных у Віцебскай Беларусі паданняў пра нячыстую


“Дракон” са старагрэцкай мовы азначае “ахоўнік”, “паляўнічы”. Дзеяслоў, які паходзіць ад слова “дракон”, азначае “дзерці”, “разьдзіраць на часткі”. А “цмок” супадае са значэньнем “смактаць” альбо “цмокаць”, інакш кажучы, “цалаваць”. Мне падаецца, беларускі цмок больш мякчэйшы, больш павольны. Такім яго падаюць і фальклярысты Нікіфароўскі і Федароўскі. Яны таксама дэманізавалі гэты вобраз. І ў іх цмок выглядае нячысьцікам, але ад іншых нячысьцікаў гэты цмок розьніцца нейкай лянотнасьцю, паважнасьцю. Ён не такі хіжы, як у іншых народаў. Ён пераборлівы: ён ня кожную ахвяру будзе атакаваць, але калі яе выбярэ, дык будзе дабіваць да канца. А калі ахвяра ня вартая яго, дык ён можа ад яе і адвярнуцца”.


У Палесьсі на балоце
Цмок хаваецца ў чароце.
Зьеў бярозку на сьняданак,
Струшчыў дуб, як абаранак.
Праляцеў над вёскай цмок –
Пахаваліся, хто змог!
Толькі Яська не спужаўся
Ды на цмоку пакатаўся!


Нашае падарожжа да Вострава Выжжа.







Комментарии

Архив

Показать больше

Ярлыки

лептин33 интересно32 телесность32 мозг28 вес27 генетика27 семья25 видео24 сон23 экологичность23 семинар здоровое питание22 цикл "день-ночь"21 стрессоустойчивость20 свет18 советы18 тест18 измерение ресурсов здоровья17 неврология17 здоровое общество15 нейробиология15 традиции14 инсулин13 медицина13 завтрак12 водно-солевой баланс11 красота11 рецепт11 самоидентичность10 семинар ваш ресурс стрессоустойчивости10 температура10 СМИ9 беременность9 история9 минимализм9 наука9 природа9 диагностика8 юмор8 иммунитет7 микрофлора7 осанка7 практика7 социальные связи7 mtor6 воспитание6 инфекции6 продуктивность6 эволюция6 курс здоровая телесность5 сознательность5 старение5 NO4 архив4 грелин4 дизайн4 кофеин4 холод4 будущее3 гистамин3 еда3 искусство3 отзывы3 родословная3 секс3 семинар осознанность3 смерть3 солнце3 шум3 гомоцистеин2 долголетие2 здоровье2 мотивация2 серотонин2 спонтанность2 циркадные ритмы2 движение1 заметки1 лекция1 мелатонин1 окситоцин1 осанка.1 работа стоя1 ресурсы1 рефид1 статус1 термогенез1 триптофан1
Показать больше